Пишува: Мухитин Атаман
Неодамна, особено по промената на режимот во Сирија, многу домашни и странски набљудувачи се обидуваат да ја разберат растечката улога на Турција во регионалната политика. Многумина ја пофалија конструктивната политика на Турција во решавањето на повеќе регионални кризи. Една од главните причини за ова влијание е значителното зголемување на државниот капацитет на Турција во последните години, што донесе суштински промени. Денес ќе ги набројам и кратко ќе ги оценам некои од клучните фактори што доведоа до оваа промена.
Првиот и најважен фактор е силното лидерство. Харизматичната личност на претседателот Реџеп Тајип Ердоган, неговото силно раководство и дипломатскиот гениј имаат голема улога во зголемувањето на регионалното и меѓународното влијание на Турција. Во денешната глобална политика, Ердоган е меѓу најискусните лидери. Како лидер што разви близок личен однос со бројни светски лидери, тој често се споменува како клучна фигура во самитската дипломатија. Неговите блиски односи со рускиот претседател Владимир Путин и американскиот претседател Доналд Трамп му олеснија на Анкара односите со овие две глобални сили.
Вториот фактор е тимот на лидери околу Ердоган, кој вклучува многу квалификувани политичари и бирократи активни во различни политички, економски и технички области. На пример, државници како Хакан Фидан, министер за надворешни работи, и Ибрахим Калин, шеф на турската разузнавачка служба, играат влијателни улоги во решавањето на регионалните кризи. Исто така, Мурат Курум, министер за животна средина, урбанизација и климатски промени, имаше значајна улога во обновата на од земјотрес погодените региони. Турција поседува една од најголемите дипломатски мрежи и неодамна ги прошири своите дипломатски активности.
Силната и одвраќачка турска армија е уште еден важен елемент. Турција има една од најсилните армии во светот и е втора по големина во НАТО. Со политичка култура доминирана од војската, Турција поседува одвраќачка моќ против потенцијални закани. Турските вооружени сили имаат обемно теренско искуство благодарение на борбата против тероризмот. По децении борба против терористичките мрежи во рурални и урбани средини, тие се меѓу најискусните во светот.
Покрај тоа, Турција се издвојува како еден од влијателните извозници на оружје на светскиот пазар преку развој на високотехнолошко оружје и муниција. Посебно доминира на пазарот на беспилотни летала (UAV). Турција речиси целосно се осамостои во одбранбената индустрија, што стана предуслов за зајакнување на нејзината стратешка автономија. Во оваа фаза, Турција и произведува оружјето што ѝ треба и го снабдува со оружје и муниција своите сојузници.
Силната и отпорна економска инфраструктура е исто така клучен дел од влијанието на Турција. Турската економија, една од најбрзорастечките меѓу земјите на ОЕЦД, е една од најголемите во светот и многу отпорна на кризи. Од 2025 година, турската економија е 16-та по големина во светот и седма во Европа според номинален БДП. Според потпретседателот Џевдет Јилмаз, Турција е 11-та по големина економија во светот и четврта во Европа според паритет на куповната моќ, откако го надмина Италија. Во третото тримесечје од 2025 година, годишниот обем на БДП во долари достигна 1,538 трилиони долари.
Друг значаен фактор е инклузивниот надворешен политички дискурс. Анкара, во принцип, не отуѓува ниту една земја во регионот. Напротив, придава големо значење на директните дипломатски контакти. Без да се откаже од моралната димензија на своите надворешни односи, таа се стреми да ги подобри односите со сите регионални и меѓународни актери. Во тој контекст, се обидува да го зајакне балансираниот пристап во односите со глобалните сили, без да ја загрози членството во НАТО.
Последниот фактор е историското наследство на турската држава. Турција нема колонијално минато. Никогаш не се обидела да ги експлоатира ресурсите на други земји. Анкара ги гледа териториите што некогаш ги контролирало Отоманското Царство со љубов и почит. Затоа, за разлика од традиционалните западни колонијални сили, Турција дава приоритет на стратегија „win-win“ во односите со сите земји и на политичката и економската стабилност на своите партнери. Со други зборови, Турција вдахнува доверба кај земјите со кои соработува.
Накратко, Турција стана водечка регионална сила, променач на играта во регионалните прашања и ефикасен глобален играч. Јасно е дека Турција, како држава што се стреми кон регионална и глобална стабилност, и инвестира во зацврстување на меѓународниот систем и се подготвува за евентуален целосен колапс на глобалниот поредок. Затоа, Турција ќе остане во центарот на регионалната политика и во долгорочен период.
За авторот: Мухитин Атаман е професор на Катедрата за меѓународни односи на Универзитетот за социјални науки во Анкара. Тој е и главен уредник на списанието Insight Turkey, издавано од фондацијата SETA.
Дејли Сабах
Ставовите изразени во овој текст се на авторот и не мора да ја одразуваат уредувачката политика на Чаршија Тајмс.
