Договорот, кој беше објавен во четврток од страна на израелската енергетска компанија „ЊуМед“, ќе овозможи испорака на гас во вредност од 130 милијарди кубни метри (bcm) од офшорското поле Левијатан до Египет до 2040 година.
„ЊуМед“ е еден од трите ко-сопственици на полето, заедно со израелските компании „Ратио“ и „Шеврон“. Компанијата поседува 45,34 проценти од резервоарот за гас.
Ова е значително проширување на постоечкиот договор склучен меѓу Египет и Израел во 2018 година, со кој се испорачува гас во вредност од 4,5 милијарди кубни метри годишно во Египет – и покрај тоа што Израел постојано го прекинуваше снабдувањето откако започна нападот врз Газа во октомври 2023 година. Сегашниот договор истекува на крајот од деценијата.
Новиот договор ќе ја продлабочи енергетската зависност на Египет од Израел, бидејќи Каиро го зголемува увозот за да се справи со растечката домашна побарувачка во услови на пад на сопственото производство на гас во последните три години.
Големите енергетски недостатоци во Египет во текот на претходните две лета доведоа до периодични прекини во снабдувањето со електрична енергија поради високите температури, предизвикувајќи гнев кај јавноста.
Владата се обиде да го пополни јазот со зголемување на увозот на течен природен гас (LNG), за кој се предвидува дека ќе порасне на 19 милијарди долари оваа година, во споредба со 12 милијарди долари во 2024 година.
Израел моментално снабдува 15-20 проценти од потрошувачката на гас во Египет, според Иницијативата за податоци на заедничките организации.
Извршниот директор на „ЊуМед“, Јоси Абу, го поздрави договорот како „договор од кој сите добиваат“ што ќе му заштеди на Египет „огромна сума пари“ во споредба со увозот на течен природен гас.
Гасот се снабдува преку цевководи, што го прави поевтин од увозот на течен природен гас (ЛНГ), кој треба да се „суперлади“ за да се втечни за транспорт.
Но, според Мада Маср , според новиот договор, Египет ќе плаќа приближно 35 милиони долари повеќе по милијарди кубни метри, што претставува зголемување од 14,8 проценти во однос на претходниот договор.
Поранешен функционер на египетското Министерство за нафта и владин извор минатата година за „Мада Маср“ изјавија дека двете земји биле заглавени во повеќемесечни преговори за зголемување на протокот на израелски гас во Египет.
Тие рекоа дека Египет веројатно ќе се согласи да плати повисока цена за увоз, бидејќи израелскиот гас е неговата најевтина алтернатива за решавање на недостатоците во своите залихи.
Ќе бидат исполнети условите „без гаранција“
Сепак, спроведувањето на договорот зависи од завршувањето на цевководи и дополнителна извозна инфраструктура.
Првата фаза од договорот, во која ќе се испорачуваат 20 милијарди кубни метри гас до Египет на почетокот на 2026 година, зависи од завршувањето на новиот цевковод до резервоарот Левијатан и проширувањето на цевководот што ќе води помеѓу израелските пристанишни градови Ашдод и Ашкелон – проект кој е запрен поради израелскиот напад врз Газа.
Втората фаза, во која ќе се реализира протокот на преостанатите 110 милијарди кубни метри гас во Египет, зависи од проширувањето на извозната инфраструктура, вклучително и изградбата на нов копнен гасовод од Израел до египетската граница кај Ницана, која сè уште не е започната.
Во известувањето издадено од „ЊуМед“ во четвртокот се предупредува дека „нема гаранција“ дека овие услови ќе бидат исполнети.
Овој потег доаѓа во услови на зголемен јавен гнев поради наводното соучество на Каиро во израелската опсада на Газа, каде што речиси 200 Палестинци починаа од глад наметнат од Израел.
Во јули, двајца мажи кои упаднаа во полициската станица Масара во Каиро во знак на протест поради неуспехот на Египет да го отвори преминот Рафах кон Газа, за да се овозможи влез на помош за спасување животи, беа насилно исчезнати .
Ова се случи кратко по бранот протести претходната недела пред египетските амбасади во европските престолнини, предизвикани од активистот Анас Хабиб во Холандија, кој симболично ги заклучи портите на амбасадите во знак на протест против затворањето на Рафа.
Египетскиот претседател Абдел Фатах ел-Сиси ги отфрли обвинувањата. На самитот во Каиро оваа недела, тој го осуди „недостатокот на вредности на меѓународната заедница во справувањето со кризите“ и ги отфрли обвинувањата за соучество на Египет во тековниот израелски напад врз Газа, во кој загинаа над 60.000 Палестинци, како „чудни муабети“.
