Босна и Херцеговина денес бележи загуба на население од околу 400.000 луѓе, со негативен природен прираст и масовна емиграција, особено на млади луѓе, беше кажано на денешната промоција на збирката дела „Демографски промени во Босна и Херцеговина од 2013 до 2024 година“, која дава темелна анализа на клучните демографски трендови во земјата во последната деценија.
Беше наведено дека повеќе од половина од граѓаните по потекло од Босна и Херцеговина денес живеат во странство.
„Политичката нестабилност, чувството на несигурност и економската неизвесност дополнително ја зголемуваат намерата за заминување“, беше кажано на денешната промоција.
Збирката ја уредија академик Мирко Пејановиќ и проф. д-р. Мелика Хусиќ-Мехмедовиќ, а во Академијата на науките и уметностите на Босна и Херцеговина, промотори на публикацијата беа проф. д-р Аднан Ефендиќ и проф. д-р Павле Мијовиќ, кои ја истакнаа итноста на демографското прашање во Босна и Херцеговина, нагласувајќи ја потребата од дефинирање одржливи јавни политики.
Автори од различни научни дисциплини ги анализираа феномените на депопулација, миграција, стареење на населението и ниска стапка на наталитет во збирката.
„Нашето истражување покажува дека општините формирани по Дејтонскиот договор, кои се исклучително неразвиени според социоекономските индикатори, бележат значително намалување на бројот на жители“, предупреди Пејановиќ.
Причините, како што наведе, се повеќекратни – од хронична невработеност и лоша инфраструктура до недостаток на перспектива за младите луѓе.
„Овие фактори предизвикуваат и негативен природен прираст и емиграција, создавајќи маѓепсан круг на демографска и економска стагнација. Доколку локалните заедници не се зајакнат итно и не се започнат долгорочни мерки за рурален развој, многу од овие области ќе се соочат со целосно исчезнување на населението“, предупреди тој.
Аднан Ефендиќ истакна дека демографските промени не се само статистички податоци – тие ја обликуваат иднината на БиХ.
„Босна и Херцеговина се соочува со губење на младо, образовано население, што влијае на пазарот на трудот, здравствениот систем и социјалната структура на долг рок“, рече тој, посочувајќи ги економските причини и последици од миграцијата, наведувајќи дека просторните нееднаквости и социоекономските фактори како што се невработеноста и ниските плати се главните предизвикувачи за заминувањето на младите луѓе.
„Прашањето за останување во земјата не е само емотивно, туку длабоко економско и системско“, додаде тој.
Тој истакна дека промената во структурата на населението веќе влијае на пазарот на трудот, стареењето на населението и општиот квалитет на живот.
„Внатрешните и сезонските миграции се сè поизразени, па затоа е потребно итно да се спроведат активни миграциски политики што ќе ги спречат заминувањата и ќе го поттикнат враќањето, бидејќи во спротивно, последиците за општеството и економијата ќе бидат долгорочни и сериозни“, додаде Ефендиќ.
Според податоците од Збирката, Босна и Херцеговина бележи негативен природен прираст од 2009 година, а до 2022 година овој тренд достигна -6,7 на 1.000 жители.
Помеѓу 2010 и 2019 година, повеќе од 400.000 луѓе ја напуштиле земјата, додека младите луѓе на возраст меѓу 20 и 29 години претежно емигрирале. Покрај тоа, просечната возраст на населението се зголемила од 39,6 на 42,5 години, а коефициентот на возраст достигнал 28,4 проценти.
„Без стратешки пристап кон управувањето со миграцијата, вклучително и развојот на имиграциските политики, ќе се соочиме со демографски колапс“, предупредуваат експертите и некои од авторите на публикацијата, нагласувајќи ја важноста на образовниот систем и пазарот на трудот во демографската обнова на земјата.
Збирката ја нагласува улогата на дијаспората и повратниците во евентуалното демографско и економско закрепнување и повикува на интегрирани мерки на пронатална политика, балансиран регионален развој и поддршка на младите семејства.
