На прв поглед, ситуацијата изгледа парадоксално: на 7 август Саудиска Арабија, Турција и Пакистан формираа нов одбранбен сојуз со принципот „напад врз еден е напад врз сите“, а нешто повеќе од две недели подоцна се појавија информации дека Иран е поканет да му се приклучи на истиот договор.
Очигледно е дека станува збор за обид за создавање нова регионална безбедносна структура, во која целта не е Иран да биде изолиран, туку да биде интегриран.
Зошто воопшто би го поканиле Иран?Прво, без Иран, ваквиот пакт ризикува да стане уште еден механизам за спротивставување. Техеран има значителен воен потенцијал, влијание во Ирак, Либан и Јемен, како и контрола над еден од клучните фактори за регионалната безбедност – Ормускиот Теснец. Практично е невозможно Иран да биде целосно исклучен од регионалната безбедносна архитектура.
Второ, ова може да биде обид Турција и Саудиска Арабија да се позиционираат во центарот на новата регионална рамнотежа. Пактот се појавува во услови на намалена доверба во американските безбедносни гаранции и зголемена желба на регионалните сили самите да се грижат за сопствената безбедност.
Што би добил Иран?Прво – избегнување на стратешко опкружување.
За Техеран е многу поповолно да биде дел од регионален систем отколку да гледа како Саудиска Арабија, Турција и Пакистан создаваат заеднички воен механизам без него.
Второ – можност за директно влијание врз правилата на игра.
Доколку Иран се приклучи, би можел да учествува во креирањето заеднички механизми за противвоздушна одбрана, размена на разузнавачки информации, комуникации и реакција во кризни ситуации.
Трето – потенцијално ограничување на израелската доминација.
Пактот официјално не е прогласен како насочен ниту против Израел ниту против Иран, а неговите членки го нагласуваат неговиот одбранбен карактер. Сепак, самата идеја за независна регионална безбедносна структура потенцијално ја ограничува можноста една надворешна сила самостојно да ги диктира правилата во регионот.
А каде е замката за Иран?
Со приклучувањето кон ваков механизам, Техеран би прифатил колективни правила на однесување. Тоа може да значи поголема координација на воените операции, размена на разузнавачки информации и поголема транспарентност.
За Иран, кој традиционално се потпира и на мрежа на сојузнички вооружени групи и асиметрични средства за притисок, тоа би можело да претставува сериозно ограничување на слободата на дејствување.
Со други зборови, Иран би добил поголема заштита од надворешен напад, но истовремено би презел обврски што би можеле да ја ограничат неговата сопствена воена стратегија.
Дополнителна дилема е Турција, која е членка на НАТО.
Доколку Израел или САД повторно го нападнат Иран, останува прашањето: дали овие земји навистина би му помогнале на Техеран?
Засега, пактот повеќе личи на регионален механизам за колективно одвраќање, отколку на целосно интегриран воен сојуз. Нема споредлива командна структура со НАТО, ниту јасно дефиниран механизам за автоматска употреба на сила.
Неговата главна функција би била создавање нова регионална рамнотежа на силите без целосна зависност од САД.
Токму затоа, поканата до Иран можеби не е подарок за Техеран, туку обид главниот регионален конкурент да биде интегриран во нов систем на правила.Вистинското значење на „Меканскиот пакт“ можеби затоа не е формирање „НАТО против Иран“, туку обид за создавање нова регионална безбедносна архитектура во која САД постепено престануваат да бидат единствениот гарант, а регионалните сили самите почнуваат да ги распределуваат улогите, заканите и правилата на игра.
